Η αυτοκτονία και η ευθανασία ως φιλοσοφικά ζητήματα.

Author: Χωρίς σχόλια Share:

Με αφορμή την “μη υποβοηθούμενη ευθανασία” που επέλεξε ο δημοσιογράφος Αλέξανδρος Βέλιος, προκύπτουν ερωτήματα που αφορούν την επιλογή του θανάτου, είτε ως αποτέλεσμα ψυχικών διαταραχών, είτε ως αποτέλεσμα στάσης ζωής.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως την αυτοκτονία επαινούσαν περισσότερο από κάθε άλλον οι Στωικοί, οι οποίο θεωρούσαν τη ζωή και το θάνατο αδιάφορα πράγματα και δίδασκαν πως ο καθένας μπορεί να καταλίπει το βίο του ευθύς ως νομίσει ότι η ζωή του γίνεται δύσκολη και αφόρητη! («Ευλόγως αξάγειν εαυτόν του βίου» (Διογ. Λαέρτιος, 7, 130))

Ο Σένεκας αναφέρεί ότι

Ο σοφός είναι ελεύθερος να εξαγάγει τον εαυτό του από το βίο σε περίπτωση δυσμένειας της τύχης (Επιστ. 70)

Ο Μάρκος Αυρήλιος, ο λεγόμενος φιλόσοφος βασιλιάς, αποφαίνεται ότι

Ο καθένας μπορεί εκούσια να εγκαταλείψει το βίο του όπως εγκαταλείπει το δωμάτιό του που είναι γεμάτο καπνό!

Αντίθετα, η αυτοκτονία αποδοκιμάστηκε ως αθέμιτη πράξη από τους παλαιούς φιλοσόφους όπως οι Ορφικοί και οι Πυθαγόρειοι, σύμφωνα με τους οποίους η ψυχή τέθηκε στο σώμα μας από τους Θεούς σαν σε φυλακή και επομένως ο άνθρωπος δεν έχει δικαίωμα να αντιταχθεί στο θέλημα των θεών και να λύει τον εαυτό του από αυτά τα δεσμά και να δραπετεύει. Τους Πυθαγορείους ακολουθώντας ο Πλάτων αποφαίνεται στον Φαίδ. 62Β: «μη θεμιτόν είναι εαυτόν βιάζεσθαι…» (=δεν είναι σωστό να ασκούμε βία πάνω στο σώμα μας).

Ο Πλάτων ακολουθεί όπως ξέρουμε πιστά την κοινή πεποίθηση των αρχαίων ότι το σώμα είναι δεσμωτήριο της ψυχής, στο οποίο ο άνθρωπος εκτίει τιμωρίες λόγω των παραπτωμάτων της στην προηγούμενη ζωή. Ο ίδιος υποστηρίζει πως το να φονεύει κάποιος τον εαυτό του είναι μάταια απόπειρα αποφυγής ποινής, την οποία αυτός ο άνθρωπος είναι άξιος και πρέπει να υποστεί. Ο Πλάτων αντιτάσσεται στη γνώμη άλλων φιλοσόφων, σύμφωνα με τους οποίους ο θάνατος είναι απαλλαγή από όλα τα δεινά. Ο Πλάτων αναφέρει χαρακτηριστικά,

Η ψυχή είναι αθάνατη, ουδεμία υπάρχει γι’ αυτήν άλλη «αποφυγή κακών ουδέ σωτηρία πλην του «ως βελτίστην και φρονιμωτάτην  γενέσθαι» (Φαίδ. 107C).

O φιλόσοφος Αριστοτέλης αποδοκιμάζει και αυτός την αυτοκτονία, θεωρώντας την περισσότερο ως πράξη  δειλίας παρά ανδρείας. «Το αποθνήσκειν φεύγοντα πενίαν ή έρωτα ή λυπηρόν ουκ ανδρείον, αλλά μάλλον δειλού. Μαλακία γαρ φεύγειν τα επίπονα (γιατί είναι έλλειψη ενργητικότητας  να αποφεύγει κάποιος τις δυσκολίες). Φαύλοι γαρ βροτών ου πονείν δυνάμενοι θανείν αιρούσιν» (=οι πιο ανόητοι από τους ανθρώπους μη μπορώντας να αντισταθούν στις δυσκολίες προτιμάνε να αυτοκτονήσουν) . Ο ίδιος Φιλόσοφος αποφαίνεται, ότι ο  αυτόχειρας δεν καταστρέφει μόνο το σώμα του αλλά βλάπτει και αδικεί την πατρίδα, γιατί διασπά θα λέγαμε σήμερα τον κοινωνικό ιστό της. Γι’ αυτό  επαινεί τον νόμον του Αθηναϊκού Κράτους, ο οποίος κολάζει τους αυτοκτόνους με στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων.

Φυσικά όλα τα παραπάνω κατά τη διάρκεια της ζωής αλλάζουν, όπως αλλάζει ένδειξη και η ζυγάρια με το βάρος. Ας φανταστούμε μια δοκό όπου στα άκρα της ισσοροπούν δύο πράγματα. Από τη μία η θέληση για ζωή, και από την άλλη η ενόρμηση προς το θάνατο. Οι προσωπικές εμπειρίες, οι κοινωνίκες συνθήκες και το περιβάλλον μπορεί να αλλάξουν και την εσωτερική μας ένδειξη.

Ο Αλέξανδρος Βέλλιος, έχοντας την πεποίθηση ότι η ασθένεια του οδηγεί σίγουρα στο θάνατο (και μάλλον είχε δίκιο), επέλεξε την έξοδο από τη ζωή. Βέβαια, η απόφαση του είναι σεβαστή και πολλούς ανθρώπους τους βρίσκει σύμφωνους.

Εξάιρεση αποτελούν οι ψυχικά ασθενείς οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν αίσθηση της πράξης τους, και υπό συνθήκες θεραπείας δεν θα το επέλεγαν.

Ας κλείσουμε όμως με αυτό που αναφέρει ο Ευρυπίδης:

Οφείλουμε να συγχωρούμε εκείνον που επειδή δεν άντεξε τις δυσκολίες της ζωής αυτοκτόνησε! (Εκάβη, 1107).

 

 

Previous Article

Η αυτοεκπληρούμενη προφητεία στον Μάκβεθ του Σαίξπηρ

Next Article

Αν δεν υπάρχει Θεός, όλα επιτρέπονται

Διαβάστε επίσης: